Boto baliogabea, zuria edo abstentzioa: aldeak eta nola zenbatzen den bakoitza 29N

Zuriz bozkatzea, boto baliogabea ematea edo etxean geratzea "inork ez nau konbentzitzen" esateko hiru modu dirudite. Baina legeak modu desberdinean tratatzen ditu, eta bakoitzak eragin desberdina du zenbaketan. Gida honetan azaltzen dizugu zerk egiten duen boto bat baliogabe, nola zenbatzen den aukera bakoitza eta zer gertatzen den %3ko mugarekin eta Kongresuko eserlekuekin, zenbakidun adibide batekin.

Boto baliogabea, zuria edo abstentzioa: laburpen azkarra

	Parte-hartze gisa zenbatzen da?	Baliozko botoa da?	%3an eragiten du?	Eserlekurik jasotzen du?
Hautagaitza baten aldeko botoa	Bai	Bai	Bai	Bai, %3a gainditzen badu eta zatidura nahikoak lortzen baditu
Boto zuria	Bai	Bai	Bai, igo egiten du	Ez
Boto baliogabea	Bai	Ez	Ez	Ez
Abstentzioa	Ez	Ez	Ez	Ez

Oinarri juridikoa LOREGen 96. artikulua da, boto baliogabea eta boto zuria definitzen dituena, eta 108.4 artikulua, zeinak dioen hautatuak aldarrikatzeko "baliozko boto gisa zenbatuko direla hautagaitza bakoitzak lortutakoak gehi boto zuriak".

Zuriz bozkatzearen eta boto baliogabearen arteko aldea

Boto zuria. Kongresuan, boto-txartelik gabe hautetsontzian sartzen den gutunazala da. Senatuan, inolako markarik gabeko boto-txartela ere bai. Legeak "boto zuria, baina baliozkoa" deitzen dio (96.5 art.).

Boto baliogabea. Legezko baldintzak betetzen ez dituelako zenbatu ezin den botoa da. Aparte zenbatzen da, "boto-txartel baliogabe" gisa, mahaiko aktan (97. art.), baina ez da baliozko botoetan sartzen.

Beste modu batera esanda: biak parte-hartze gisa zenbatzen dira, baina boto zuria bakarrik da %3a kalkulatzeko oinarri den guztizkoaren parte. Xehetasun gehiago dituzu gure boto zuria: nori egiten dio mesede gidan.

Boto baliogabea: adibideak legearen arabera

LOREGen 96. artikuluak kasuak zerrendatzen ditu. Botoa baliogabea da baldin eta:

• Eredu ofiziala ez den gutunazal edo boto-txartel batean ematen bada.
• Boto-txartela gutunazalik gabe sartzen bada.
• Gutunazalak hautagaitza desberdinetako boto-txartel bat baino gehiago baditu.
• Boto-txartelean hautagaien izenak aldatu, gehitu edo ezabatu badira, edo haien ordena aldatu bada.
• Edozein lelo edo adierazpen sartu bada, edo nahitako edo asmo bidezko beste edozein aldaketa.
• Gutunazalak aldaketa horietakoren bat badu (96.4 art.).
• Senatuan, baimendutakoak baino izen gehiago markatzen badira: hiru baino gehiago probintzietan, bi baino gehiago Gran Canarian, Mallorcan, Tenerifen, Ceutan eta Melillan, eta bat baino gehiago gainerako uharteetan (96.3 art.).

Hauteskunde Batzorde Zentralak modu zorrotzean aplikatzen du artikulu hau. Bere 12/2007 Instrukzioak ezartzen du baliogabetzat jo behar dela "edozein motatako aldaketa" duen boto-txarteleko botoa, "aurrealdean edo atzealdean aspak, gurutzeak, marrak, adierazpenak edo leloak" barne, edo boto-txartela "apurtuta edo urratuta" badago. Salbuespena legeak zerbait markatzeko eskatzen duen kasuak dira, Senatuko gurutzeak kasu.

Botoa baliogabetzen ez duena

• Hautagaitza bereko bi boto-txartel berdin gutunazal batean: baliozko boto bakar gisa zenbatzen da (96.1 art.).
• Gutunazal hutsa: ez da baliogabea, boto zuria da (96.5 art.).

Nola zenbatzen den aukera bakoitza

Mahaia ixtean, mahaiburuak ozen iragartzen du hautesleen, boto-emaileen, boto-txartel baliogabeen, boto zurien eta hautagaitza bakoitzaren botoen kopurua (97. art.). Datu horiekin:

• Boto-emaileak = hautagaitzentzako botoak + boto zuriak + boto baliogabeak.
• Baliozko botoak = hautagaitzentzako botoak + boto zuriak.
• Abstentzioa = bozkatu ez duten erroldako hautesleak.

Kongresuko eserlekuak banatzeko, 163.1.a artikuluak baztertu egiten ditu barrutiko baliozko botoen %3ra iristen ez diren hautagaitzak. Ondoren, D'Hondt metodoa muga hori gainditzen duten hautagaitzen artean bakarrik aplikatzen da. Ez boto zuriak, ez baliogabeak, ez abstentzioak ez dute eserlekurik jasotzen. Urratsez urrats azaltzen dugu nola funtzionatzen duen D'Hondt legeak gidan.

Adibidea zenbakiekin

Probintzia asmatu batek 200.000 pertsona ditu erroldan. Hauteskunde-egunean:

• 60.000 abstenitzen dira.
• 140.000k bozkatzen dute: 135.000 hautagaitzentzat, 3.000 zuriak eta 2.000 baliogabeak.

Baliozko botoak: 135.000 + 3.000 = 138.000. %3ko muga: 4.140 boto.

X hautagaitza asmatu batek 4.150 boto ditu. Muga gainditzen du eta banaketan sartzen da.

Orain alda dezagun gauza bakarra aldi bakoitzean:

1. 2.000 boto baliogabeak zuriak izan balira. Baliozko botoak: 140.000. Muga: 4.200. X, 4.150ekin, kanpo geratzen da.
2. Abstenitzen ziren 2.000 pertsonak boto baliogabea ematen dute. Baliozko botoak: 138.000 dira oraindik. Muga: 4.140. X barruan jarraitzen du. Parte-hartzea bakarrik igotzen da.
3. Boto baliogabea eman zuten 2.000 pertsonak abstenitu izan balira. Baliozko botoak ez dira aldatzen eta emaitza berbera da. Parte-hartzea bakarrik jaisten da.

Adibidearen ondorioa: eserlekuen banaketarako, boto baliogabeak eta abstentzioak eragin bera dute. Boto zuria bereizten da %3ko muga igotzen duelako. Eragin horrek zerbait erabakitzen du soilik hautagaitza bat mugan bertan badago eta %3 horrek ordezkaritza emateko adina eserleku dituen probintzia batean.

Boto baliogabea: nori egiten dio mesede

Inori ez zuzenean. Ez dio botorik gehitzen inongo hautagaitzari eta ez du muga aldatzen. Eserlekuetan duen eragina ez bozkatzearena bezalakoa da. Aldea da erregistratuta geratzen dela: boto baliogabeen kopurua emaitza ofizialetan agertzen da, eta Barne Ministerioaren Infoelectoral webgunean kontsulta ditzakezu.

Kontuan hartu behar da boto baliogabe bat nahita egindakoa edo akats bat izan daitekeela. Zenbaketan ez da bata bestetik bereizten.

Abstentzioa: nori egiten dio mesede

Abstentzioak ez dio berez mesede egiten inongo hautagaitza jakini. Eserlekuak emandako botoen artean banatzen direnez, abstenitzen den pertsona bakoitzak bozkatzen dutenen botoei pisu pixka bat handiagoa ematen die.

Horrek alderdi batzuei ala besteei egiten die mesede? Probintzia bakoitzean nor abstenitzen den eta zer bozkatuko zukeen araberakoa da. Ez dago arau orokorrik, eta zentzu horretako edozein baieztapen estimazio bat da, ez legearen ondorio bat.

Bozkatuko baduzu, berrikusi hau

Zure botoa akatsez baliogabe gera ez dadin: erabili gutunazal eta boto-txartel ofizialak, ez idatzi ezta markatu ere ezer Kongresuko boto-txartelean, eta Senatuan ez markatu baimendutakoak baino hautagai gehiago. Posta bidez edo atzerritik bozkatzen baduzu, jarraitu gure posta bidezko botoari eta CERA botoari buruzko gidetako jarraibideei. Mahaian egotea egokitu bazaizu, mahaikideari buruzko gidak zenbaketa azaltzen dizu.

Hautagaitza bati bozkatzea, zuriz, boto baliogabea ematea edo abstenitzea erabaki pertsonalak dira. Erabaki aurretik zein proposamenekin egiten duzun bat ikusi nahi baduzu, probatu gure 29N afinitate-testa edo kontsultatu hauteskunde-programak. Ez dizu esaten zer bozkatu; alderatzen laguntzen dizu bakarrik.